Theo một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí y khoa Diabetes, những người thuộc Nhóm nguy cơ phân loại 5 (Cluster 5) vẫn bị tăng đường huyết, suy giảm sản xuất insulin nghiêm trọng và duy trì nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở mức cao. Đáng chú ý, những biến đổi bất lợi này vẫn diễn ra ngay cả khi họ đã giảm được một lượng cân nặng đáng kể và duy trì thành quả đó suốt nhiều năm.
Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Đái tháo đường Đức (DZD), Bệnh viện Đại học Tübingen và Helmholtz Munich.
1. Chi tiết 6 nhóm nguy cơ đái tháo đường tuýp 2 theo DZD
Nhiều năm trước, các nhà nghiên cứu tại DZD đã phân loại những người có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2 thành 6 nhóm nguy cơ (Tübingen Risk Clusters) riêng biệt dựa trên các đặc điểm chuyển hóa (như mức đường huyết, mỡ gan, phân bố mỡ cơ thể, mỡ máu và yếu tố di truyền).
Các nhóm này có sự khác biệt rất lớn về tần suất phát triển bệnh đái tháo đường cũng như nguy cơ gặp phải các biến chứng:
Nhóm nguy cơ thấp (Low-Risk Clusters)
Cluster 1 – Nhóm khỏe mạnh (Low Risk): Các chỉ số chuyển hóa đều ở mức bình thường, chức năng tiết insulin và độ nhạy insulin tốt. Nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường rất thấp.
Cluster 2 – Nhóm người gầy khỏe mạnh (Slim & Healthy): Chủ yếu gồm những người có thể trạng mảnh khảnh nhưng cơ thể xử lý đường hiệu quả; hầu như không có nguy cơ gặp biến chứng chuyển hóa.
Cluster 4 – Nhóm thừa cân chuyển hóa lành mạnh (Overweight - Healthy Metabolism): Mặc dù thừa cân hoặc béo phì nhưng hệ chuyển hóa vẫn tương đối khỏe mạnh (độ nhạy insulin tốt, ít tích mỡ nội tạng/mỡ gan). Nguy cơ ở mức thấp đến trung bình.
Nhóm nguy cơ cao (High-Risk Clusters)
Cluster 3 – Nhóm thiếu hụt tiết Insulin (Beta-cell Deficient): Các tế bào beta của tuyến tụy hoạt động kém, không sản xuất đủ lượng insulin cần thiết. Nhóm này có nguy cơ rất cao tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 rõ rệt.
Cluster 5 – Nhóm Kháng Insulin nặng & Gan nhiễm mỡ (Severe Insulin Resistance & Fatty Liver): Tế bào kháng insulin mạnh mẽ kết hợp với tình trạng tích tụ mỡ nghiêm trọng ở gan. Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cực kỳ cao mắc đái tháo đường tuýp 2 và biến cố tim mạch.
Cluster 6 – Nhóm nguy cơ bệnh thận & Tử vong sớm (Renal Risk & High Mortality): Mặc dù nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường chỉ ở mức trung bình, nhưng tổn thương thận đã xuất hiện ngay từ giai đoạn tiền tiểu đường, dẫn đến nguy cơ tử vong chung cao hơn.
2. Nhóm 5 (Cluster 5): Đường huyết vẫn tăng dù giảm cân thành công
Để đánh giá hiệu quả thực tế của việc thay đổi lối sống đối với từng nhóm nguy cơ, các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ Chương trình Can thiệp Lối sống Tübingen (TULIP). Những người tham gia có nguy cơ cao mắc tiểu đường tuýp 2 được tham gia chương trình thay đổi lối sống trong 2 năm, sau đó được theo dõi sức khỏe kéo dài trong khoảng 9 năm.
Phân tích tập trung vào nhóm những người đã đạt được mức giảm cân đáng kể và duy trì thành công cân nặng đó trong thời gian dài.
Giáo sư Norbert Stefan, tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ:
"Chúng tôi đặc biệt muốn tìm hiểu xem liệu những cá nhân thuộc nhóm nguy cơ 3 và 5 có khác biệt so với các nhóm khác về việc cải thiện chỉ số đường huyết và ngăn ngừa đái tháo đường hay không. Chúng tôi đã rất ngạc nhiên khi phát hiện ra rằng, dù đã giảm tới 8% trọng lượng cơ thể và duy trì suốt 9 năm theo dõi, những người thuộc Nhóm nguy cơ 5 vẫn có nồng độ đường huyết tăng lên, khả năng tiết insulin giảm đi và nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2 vẫn duy trì ở mức rất cao."
3. Nguyên nhân cốt lõi: Gan nhiễm mỡ nghiêm trọng và Kháng Insulin
Tại sao việc thay đổi lối sống lại ít mang lại hiệu quả bảo vệ hơn cho những người thuộc Nhóm 5? Các nhà nghiên cứu đã đi sâu phân tích các cơ chế sinh học đằng sau sự suy giảm sức khỏe chuyển hóa của nhóm này và chỉ ra các yếu tố chính:
Kháng Insulin nặng: Tình trạng các tế bào trong cơ thể giảm phản ứng với hormone insulin, khiến glucose khó đi vào tế bào và tích tụ trong máu.
Bệnh gan nhiễm mỡ nghiêm trọng: Sự tích tụ mỡ quá mức trong gan được cho là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng kháng insulin nghiêm trọng.
Suy giảm chức năng tế bào beta tụy: Việc tích tụ mỡ ở gan cũng làm tổn thương và cản trở khả năng tiết insulin của các tế bào beta ở tuyến tụy, góp phần làm đường huyết tăng cao liên tục.
Những phát hiện này củng cố các bằng chứng trước đó cho thấy gan nhiễm mỡ và kháng insulin là hai tiến trình bệnh lý cốt lõi chi phối những người thuộc Nhóm 5. Đặc điểm này không chỉ khiến họ nhạy cảm với bệnh đái tháo đường tuýp 2 mà còn làm tăng nguy cơ gặp các biến cố tim mạch.
4. Hướng đi mới: Cá thể hóa chiến lược phòng ngừa đái tháo đường
Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng những người thuộc Nhóm nguy cơ 5 không nhận được các lợi ích chuyển hóa tương tự từ việc thay đổi lối sống như các nhóm khác, đặc biệt là ở khía cạnh kiểm soát và điều hòa đường huyết.
Nếu các nghiên cứu lâm sàng diện rộng tiếp theo tiếp tục xác nhận phát hiện này, chiến lược phòng ngừa đái tháo đường trong tương lai sẽ cần phải thay đổi theo hướng cá thể hóa (Personalized Medicine):
Không thể áp dụng chung một công thức "giảm cân & tập luyện" cho tất cả mọi người.
Những người có hồ sơ sinh học nguy cơ cao (như Nhóm 5) sẽ cần các liệu pháp chăm sóc chuyên sâu hơn, kết hợp với các phương pháp điều trị y khoa nhắm trúng mục đích để giải quyết triệt để các vấn đề chuyển hóa đặc thù (như điều trị gan nhiễm mỡ và cải thiện độ nhạy insulin).
Trích dẫn nguồn nghiên cứu gốc (Journal Reference)
Tên bài báo khoa học: Different Metabolic Responses to Long-term Weight Loss After Lifestyle Intervention Among Type 2 Diabetes Risk Clusters: Results From the TULIP Study.
- Tác giả: Caroline Z. Meier, Robert Wagner, Marlene Ganslmeier, Konstantinos Kantartzis, Martin Heni, Andreas Peter, Reiner Jumpertz-von Schwartzenberg, Jürgen Machann, Fritz Schick, Andreas L. Birkenfeld, Hans-Ulrich Häring, Andreas Fritsche, Norbert Stefan.
