Vì Sao Triglyceride Máu Tăng Cao? Cách Hạ Mỡ Máu Hiệu Quả

Trong quá trình điều trị các bệnh lý chuyển hóa, không ít người bệnh hoang mang khi cầm trên tay kết quả xét nghiệm định kỳ. Câu chuyện dưới đây của PGS.TS.BS Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về một "nghịch lý" thường gặp trong quản lý mỡ máu.

Câu chuyện từ phòng khám Nội tiết

Hôm nay có 2 bệnh nhân đái tháo đường đến khám định kỳ. May mắn là kết quả đường máu khá tốt. Tuy nhiên họ đều thắc mắc là tại sao họ vẫn dùng thuốc đều nhưng xét nghiệm mỡ máu lại thấy có bất thường, nhất là triglyceride trong máu cao hơn gấp đôi so với mức cho phép.

Để hiểu vì sao có hiện tượng đường huyết ổn định nhưng mỡ máu vẫn tăng cao, chúng ta cần hiểu rõ bản chất và nguyên nhân của chỉ số này.

1. Triglyceride là gì?

• Khái niệm: Triglyceride là một loại chất béo, là dạng dự trữ chất béo chính và là nguồn năng lượng quan trọng của cơ thể.
• Nguồn gốc: Chúng có trong các loại thực phẩm chúng ta ăn, ví dụ như thịt, các sản phẩm từ sữa và dầu ăn. Trong quá trình tiêu hóa, triglyceride được hấp thụ ở ruột và vận chuyển trong máu đến các mô, nơi chúng được các tế bào hấp thụ và sử dụng để cung cấp năng lượng, hoặc được dự trữ dưới dạng chất béo.
• Ngoài việc hấp thụ triglyceride từ chế độ ăn uống, nhiều mô cũng có khả năng tổng hợp triglyceride, bao gồm gan, ruột, cơ và mô mỡ.

2. Triglyceride khác gì so với cholesterol?

Triglycerid và cholesterol đều là lipid trong máu nhưng có chức năng khác nhau:

• Triglycerid: Dự trữ calo dư thừa và cung cấp năng lượng.
• Cholesterol: Tham gia cấu tạo tế bào và một số hormone.

3. Vì sao chúng ta hay bị tăng Triglyceride trong máu?

• Calo dư thừa: Chế độ ăn quá nhiều và lười vận động nên lượng calo dư thừa trong chế độ ăn uống của chúng ta sẽ được gan chuyển hóa thành triglyceride và lưu trữ trong các tế bào mỡ. Khi cần, cơ thể sẽ tiết ra các hormone điều chỉnh sự giải phóng triglyceride từ các tế bào mỡ để sử dụng làm năng lượng. Vì vậy khi bạn thường xuyên nạp nhiều calo hơn mức đốt cháy, đặc biệt từ thực phẩm giàu carbohydrate, bạn có thể bị tăng triglyceride máu.
• Rượu bia: Rượu là nguyên nhân phổ biến gây tăng triglyceride và có thể làm trầm trọng thêm tình trạng triglyceride cao sẵn có. Loại rượu dường như không quan trọng: bia, rượu vang và rượu mạnh đều có tác dụng như nhau trong việc làm tăng triglyceride. Đối với những người nhạy cảm, ngay cả một lượng nhỏ rượu cũng có thể gây tăng triglyceride.

4. Triglyceride trong máu ở mức nào được xem là bình thường?

Thông thường, xét nghiệm kiểm tra triglycerid cùng với cholesterol được làm vào lúc đói (sau bữa ăn gần nhất 10-14 tiếng).

5. Vì sao tăng triglycerid nguy hiểm?

• Biến cố tim mạch: Tăng triglycerid có thể góp phần làm xơ cứng hoặc dày thành động mạch (xơ vữa động mạch), làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và bệnh tim mạch.
• Viêm tụy cấp: Mức quá cao (5,7mmol/L) còn có thể gây viêm tụy cấp nguy hiểm.
• Dấu hiệu bệnh lý khác: Tăng triglycerid thường là dấu hiệu của các tình trạng làm tăng nguy cơ tim mạch như béo phì, hội chứng chuyển hóa. Ngoài ra, tăng triglycerid cũng có thể liên quan đến đái tháo đường típ 2 kiểm soát kém, suy giáp... hoặc có thể là tác dụng phụ của thuốc như: thuốc lợi tiểu, estrogen/progestin, retinoid, corticosteroid, thuốc chẹn beta, một số thuốc ức chế miễn dịch và thuốc điều trị HIV.

6. Làm cách nào để hạ triglycerid?

6.1. Thay đổi lối sống là nền tảng:

• Tập thể dục đều đặn: Ít nhất 30 phút/ngày, hầu hết các ngày trong tuần.
• Giảm đường và tinh bột tinh chế: Hạn chế đồ ngọt, bột mì trắng, fructose.
• Giảm cân nếu có thừa cân.
• Chọn chất béo lành mạnh: Ưu tiên dầu thực vật (ô liu, cải dầu), quả bơ, các loại hạt; ăn cá giàu omega-3 như cá hồi, cá thu; hạn chế mỡ động vật và tránh chất béo chuyển hóa.
• Hạn chế rượu bia: Nếu triglycerid rất cao, nên tránh hoàn toàn. Việc hoàn toàn kiêng rượu trong một tháng có thể dẫn đến giảm đáng kể nồng độ triglyceride.

6.2. Thuốc điều trị:

Nếu thay đổi lối sống chưa đủ, bác sĩ có thể kê:

• Fibrate (fenofibrate, gemfibrozil)
• Statin (ví dụ: atorvastatin, rosuvastatin)
• Dầu cá/omega-3

7. Làm gì nếu triglycerid vẫn rất cao?

Một số ít người có mức triglycerid cực cao, đáp ứng kém thậm chí kháng trị. Nguyên nhân là:

• Do di truyền: Họ có nguy cơ cao bị viêm tụy và có thể không đáp ứng tốt với điều trị tiêu chuẩn. Khi đó, họ cần đến phòng khám chuyên sâu về rối loạn lipid để được đánh giá và quản lý chuyên biệt.
• Do nguyên nhân thứ phát: Như kiểm soát đường huyết kém, suy giáp hay do dùng thuốc... chưa được giải quyết triệt để.

Góc nhìn từ Merinco: Mối liên hệ giữa mỡ máu và các biến chứng ngoại biên

Bên cạnh những chia sẻ chuyên môn từ PGS.TS.BS Nguyễn Quang Bảy về nguy cơ tim mạch hay viêm tụy cấp, tăng mỡ máu (đặc biệt là triglyceride và LDL-cholesterol) còn âm thầm thúc đẩy một biến chứng nguy hiểm khác: Tổn thương mạch máu và thần kinh ngoại biên ở người tiểu đường.

Khi mỡ máu tăng cao kết hợp với đường huyết dao động, lòng mạch máu nuôi dưỡng các chi sẽ nhanh chóng bị xơ vữa, chít hẹp, làm giảm lưu lượng máu xuống bàn chân. Điều này không chỉ khiến người bệnh thường xuyên bị tê bì, lạnh chân, đau cách hồi mà còn khiến các vết xước nhỏ khó lành, dễ chuyển biến thành loét bàn chân đái tháo đường.

Lời khuyên để bảo vệ đôi chân toàn diện:

• Kiểm soát từ bên trong: Duy trì chế độ ăn giảm mỡ, giảm tinh bột tinh chế và tuân thủ lộ trình điều trị của bác sĩ để ổn định cả hai chỉ số Đường huyết & Triglyceride.
• Chăm sóc từ bên ngoài: Kiểm tra bàn chân mỗi ngày. Đối với người bệnh đã có dấu hiệu tê bì hoặc suy giảm tuần hoàn ngoại vi, việc sử dụng các dòng vớ y khoa (vớ nén) phù hợp sẽ hỗ trợ tăng cường lưu thông máu ngược dòng về tim, giảm bớt áp lực lên hệ mạch máu chi dưới và bảo vệ đôi chân khỏe mạnh.